Nature Communications aldizkari zientifiko ospetsuak Basque Quantum (BasQ) Eusko Jaurlaritzaren ekimen zientifiko eta estrategikoaren ikerketa bat argitaratu du, Euskadin teknologia kuantikoak sustatzera bideratua, IBM Quantumekin batera egina. Bertan, BasQ, NIST eta IBMko ikertzaile taldeak erakusten du posible dela bi dimentsioko denbora kristalak sortzea eta kontrolatzea, eta azpiegitura kuantikoek, hala nola Euskadikoak, ikerketa lerro berriak ireki ditzaketela.
Ikerketa IBM Quantum Heron prozesadore bat erabiliz egin da, IBMk garatutako konputazio kuantikoko arkitektura aurreratuenetako bat. Prozesadore mota hori da IBM Quantum System Two sistemen belaunaldi berria sostengatzen duena, Europan instalatutako lehena barne, Donostian dagoena.
Argitalpenak agerian uzten du azpiegitura kuantiko aurreratuek nazioartean eragin handia duen ikerketa zientifikoa sortzeko duten gaitasuna. Ildo horretan, lanak erakusten du Euskadin zabaldutakoa bezalako instalazioek balio teknologikoa ez ezik balio zientifikoa ere badutela, fenomeno kuantiko konplexuen ezagutzan aurrerapenak egiteko aukera ematen baitute.
BasQ-eko zuzendari zientifiko Javier Aizpuruaren iritziz, “argitalpen hau oso urrats garrantzitsua da Basque Quantum-en hasieratik hasi genuen bidean. Materialen Fisika Zentroko (CFM-MPC) eta Donostia International Physics Centerreko (DIPC) ikerketa-taldeek elkarrekin egindako lanaren emaitza da, IBMrekin lankidetza estuan, eta erakusten du lankidetza horrek aukera ematen digula ikerketa-ildo berriak irekitzeko eta fenomeno kuantiko konplexuak ulertzen aurrera egiteko ”.
Zer dira denbora-kristalak?
Kristal konbentzionalek ez bezala (gatza edo diamanteak, esaterako, egitura espazioan errepikatzen da), denbora-kristalek aldian aldiko erritmoari eusten diote denboran zehar. Egon daitezen, beharrezkoa da sistema bere oreka naturaletik ateratzea eta energia modu kontrolatuan ematea, kanpoko zaratatik oso ondo isolatutako ingurune kuantikoetan bakarrik lor daitekeena.
Orain arte, kristal mota hori batez ere dimentsio bakarreko sistemetan aztertu da, dimentsio gehiagotan aztertzea konplexua delako. Orain argitaratutako azterlanak bi dimentsiotako denbora-kristal baten sorrera deskribatzen du, eta, horri esker, simulazio klasikoekin erreproduzitu ezin diren dinamika aberatsagoak eta konplexuagoak ikus daitezke.
Ikertzaileek diotenez, aurrerapen horrek atea irekitzen die sistema kuantiko konplexuen portaerari buruzko azterlan berriei eta etorkizuneko aplikazioei, hala nola materialen zientziari eta teknologia kuantikoei.
