Instalazio industrialak hamarkadetan irauteko diseinatzen dira, baina haien barneko teknologia urte gutxitan zahar daiteke. Horregatik, inbertitzean, jada ez da nahikoa lantegiak asko eta kosturik txikienean ekoiztea: gero eta garrantzitsuagoa da produktu eta teknologia berrietara egokitu ahal izatea, berriro egin beharrik gabe.
Arup University, Arup ingeniaritza-aholkularitzaren ikerketa eta prospektiba arloak, fabrikazio aurreratuaren etorkizunari buruzko serie baten lehen alea argitaratu du. Haren ideia nagusia erraza da: fabrika bat hogei edo hogeita hamar urtez funtzionatzeko diseinatzen da, baina barnean duen teknologia eta fabrikatzen dituen produktuak gero eta azkarrago aldatzen dira. Bi erritmo horiek bat ez datozenean, industrian inbertitzeko modua aldatu egin behar da.
Txostena hiru horizonteen metodoan oinarritutako prospektiba-ariketa bat da. Hiru hauek bereizten ditu: indarra galtzen ari den egungo sistema (1. horizontea); gaur egun seinale ahulen bidez soilik antzematen den etorkizun posible bat, hau da, aldaketaren lehen zantzuen bidez (3. horizontea); eta bien arteko trantsizioa, non esperimentatzen den eta erabakiak hartzen diren (2. horizontea). Industriari aplikatuta, lehen horizontea eskalan ekoizteko optimizatutako fabrika da, eta hirugarrena, gaitasunak partekatzen dituzten ekosistemetan antolatutako industria. Txostenaren argudio nagusia bigarrenean kokatzen da: nola inbertitu gaur, hirugarrenerako trantsizioaren erdian.
Zergatik bihur daitekeen arazo fabrikarik eraginkorrena
Hamarkadetan zehar, fabrika batean ondo inbertitzeak esan nahi izan du produktu jakin bat ahalik eta eraginkortasun handienarekin ekoizteko diseinatzea: muntaketa-lerro doitua, makina espezifikoak, unitateko kosturik txikiena. Logika horrek funtzionatzen du, baldin eta produktua eta teknologia inbertsioa amortizatzeko behar adina denboran egonkor mantentzen badira.
Arazoa, hala ez denean agertzen da. Produktu bat urte gutxiro berritzen bada, edo fabrikazio-teknologia bat amortizatu aurretik gainditua geratzen bada, lantegi optimizatua zama bihurtzen da: enpresak instalazio zaharkituekin ekoizten jarraitu ala ia hutsetik berriro inbertitu behar du. Txostenaren arabera, egoera hori gero eta ohikoagoa da, ziklo teknologikoak laburtzen ari direlako eta eskaria azkarrago aldatzen delako.
Arupek ez du esaten eraginkortasunak garrantzia galtzen duenik, baizik eta jada ez dela nahikoa: inbertsio industrial bat egokitzeko ez ezik, etorkizunari aurrea hartzeko duen gaitasunagatik ere baloratu behar da.
Lantegia eraldatu ahal izateko diseinatu
Egokitzeak eta aurrea hartzeak esan nahi du beste produktu bat fabrikatu, teknologia berri bat txertatu edo ekoizpen-bolumena aldatu ahal izatea, instalazioa berriro egin gabe. Txostenak droi-fabrikatzaile txinatar baten adibidea jartzen du, zeinaren produktuak aste gutxiro aldatzen baitira: muntaketa-kate finkoa lan-eremu modularrekin ordezkatu zuen, fabrikatzen duenaren arabera berrantolatzen dituenak, eta osagai komunak estandarizatu zituen, gainerakoa bakarrik pertsonalizatzeko.
Malgutasun hori ez dago eraikinaren edo makinen menpe soilik. Eraldatzeko gai den lantegi batek berrerabil daitezkeen energia- eta datu-azpiegiturak ere behar ditu, eta, batez ere, gero eta automatizatuagoak diren sistemekin lan egiteko prestatutako langileak. Horregatik, txostenak prestakuntza inbertsio-erabakiaren beraren zati gisa hartzen du.
Malgutasunak ere kostua du, eta dena ezin da malgua izan. Arupek hiru galderatan laburbiltzen du erabakia: zer komeni den modu iraunkorrean finkatzea, non merezi duen geroago aldatzeko tartea uztea eta zein gaitasun parteka daitezkeen beste enpresa batzuekin, haien jabe izan beharrean.
Helburua aldatzen bada, adierazleak ere bai
Ondorio logikoak neurtzeko moduari eragiten dio. Gaur egun fabrikak ia soilik beren eraginkortasunagatik eta erabilera-mailagatik ebaluatzen dira, eta adierazle horiek lantegirik doituena saritzen dute, hau da, malgutasun txikiena duena. Egokitzeko gaitasuna bilatzen bada, txostenak hori ere neurtzea proposatzen du, adibidez teknologiaz aldatzeko erraztasunaren bidez edo lantegiak prototipo eta produktu berrien moduan sortzen duen ezagutzaren bidez.
Hiru irakurketa euskal sistema industrialerako
Fabrikazio aurreratua eta industria adimenduna Euskadiko ZTBP 2030aren eguneraketaren lehentasunen artean daude, eta Arupen argudioak gutxienez hiru irakurketa ditu euskal sistemarentzat.
Lehenak enpresen inbertsio-erabakiei eragiten die. Ekipamendu-ondasunetan eta osagaietan pisu handia duen ehun batean, gero eta azkarrago aldatzen diren produktuak dituzten sektoreak hornitzen dituena, inbertitzean galdera ez da soilik zenbat gaitasun instalatu, baizik eta zenbat aldatzeko gaitasun txertatzen den.
Bigarrena gaitasun partekatuei buruzkoa da. Dena jabetzan izan behar ez bada, ekipamendu eta proba-gune komunak edukitzeak kapitala ibilgetu gabe esperimentatzeko aukera ematen du. Euskadik mota horretako tresnak ditu, hala nola Basque Digital Innovation Hub, fabrikazio aurreratuan prototipatze- eta baliozkotze-zerbitzuak eskaintzen dituen aktibo-sarea.
Hirugarrena aukera bat da. Industriak lantegi birkonfiguragarriak eskatzen baditu, ekipamendu industrialak diseinatzen eta fabrikatzen dituztenek malgutasun hori beren eskaintzaren parte bihur dezakete.
Teknologia fabrikak baino azkarrago aldatzen denean, aurrea hartzeko eta egokitzeko gaitasuna ekoizteko gaitasuna bezainbeste pisatzen hasten da.
