Hazkunde txikiagoak, kanpoko azpiegiturekiko menpekotasun handiagoak eta bizi-itxaropen luzeagoko gizarteek datozen hamarkadetako testuingurua marrazten dute. Indar horiek identifikatzearen balioa haien ondorioetan eta haien arteko gurutzaketetan dago.
Copenhagen Institute for Futures Studies (CIFS) etorkizuneko ikerketen zentro independente daniarrak megajoerei buruzko txostena argitaratu du 2026ko irailean, 2021etik lehenengo eguneraketa. Hamaika egiturazko indar identifikatzen ditu, eta horiek, bere ustez, hamarkadetan zehar gizarteek, enpresek eta erakundeek jarduten duten ingurunea baldintzatuko dute.
Eguneraketarekin batera, kontzeptuaren beraren berrikuspena dator. CIFSek ohartarazten du terminoa maiz aplikatzen zaiela modei edo sektore-joerei, eta iragazki zorrotzagoa proposatzen du: megajoera batek aldaketa mugatua izan behar du, norabide argikoa, garai honi dagokiona eta hamarkadetan iraun dezaketen dinamikek sostengatua. Institutuak berak onartzen du hautaketa interpretatiboa dela eta beste erakunde batek beste zerrenda bat lor lezakeela.
Haztea zailagoa izango da, eta menpe egotea, arriskutsuagoa
Lau megajoerek ingurune ekonomiko eta geopolitiko zorrotzagoa deskribatzen dute. Mundu-ordena berriak AEBen hegemonia konfigurazio multipolar batekin ordezkatzen du, aliantza pragmatikoagoekin, berrarmatzearekin eta lidergo teknologikoaren aldeko norgehiagokarekin. Ekonomia mugatuak laurogeita hamarreko hamarkadaz geroztik hazkundea bultzatu zuten baldintzen agortzea jasotzen du: biztanleria aktibo gutxiago, zor gehiago eta hornidura-kate hauskorragoak. Txostenak aipatzen dituen ELGAren proiekzioen arabera, munduko hazkunde potentziala gaur egungo % 2,9 ingurutik % 2,1era jaitsiko da 2040ko hamarkadaren hasieran.
Sareen bidezko boterea sare digitalei dagokie: datu-zentroak, hodeiko zerbitzuak, itsaspeko kableak eta gaur egun funtzio ekonomiko, sozial eta segurtasunekoak menpe dituzten plataformak. Azpiegitura transnazionalak dira, eta, gehienbat, pribatuak. 2025ean, Amazonek, Microsoftek eta Alphabetek hodeiko zerbitzuen munduko merkatuaren % 63 kontzentratzen zuten, eta teknologia-enpresa handiek parte hartzen zuten jada munduko 600 itsaspeko kable inguruetatik 60 baino gehiagotan. Hortik dator subiranotasuna gero eta gehiago egotea azpiegitura nork kontrolatzen duenaren menpe, lurralde baten gaineko jurisdikzioaren menpe baino. Aberastasunaren kontzentrazioak osatzen du multzoa: txostenak jasotzen dituen datuen arabera, munduko biztanleriaren % 1 aberatsenak 2000 eta 2024 artean sortutako aberastasun berriaren % 41 bereganatu zuen, Estatuen gaitasunean eta egonkortasun demokratikoan eraginak dituela.
Adimen artifiziala eta bioteknologia tresna izateari utzi eta azpiegitura bihurtzen ari dira
CIFSek AA txertatua deskribatzen du AA tresna izatetik AA azpiegitura izatera igarotzea bezala. Dagoeneko zeregin kognitiboak automatizatzen ditu, robotikarekin bat egiten du AA fisikoa deritzonean (ingurune materiala hautematen eta haren gainean jarduten duten sistemak) eta giza gaitasunak balioesten ditu, hala nola iritzia eta esperientzia. Haren ziurgabetasun nagusiak gobernantzakoak dira: azpiegitura irekia izango den ala ekosistema jabedun gutxi batzuetan kontzentratuko den, eta pertsonek sistemen erabakiak baliozkotzen jarraituko duten.
Iraultza bioteknologikoak ibilbide paraleloa darama, genomika medikuntzaren eta elikagaien ekoizpenaren oinarri dela. Haren arauketa eta muga etikoak irekita daude oraindik.
Gizarteak zahartzen eta indibidualizatzen ari dira, trantsizio berdeak aurrera egin bitartean
Biztanleria-piramidearen alderanzketak presioa egiten du pentsioetan, osasun-sisteman eta lan-merkatuan. Eguneroko bizitza indibidualizatua etxe txikiagoetan, bizi-ibilbide ez hain linealetan eta bakardade handiagoan islatzen da. Klinikatik kanpoko osasunak arreta gaixotasun kronikoetara eta autokudeaketara lekualdatzen du. Trantsizio berdeak modu desorekatuan egiten du aurrera, nahiz eta txostenak dioen haren aurkako erreakzio politikoek ez dutela haren ibilbidea irauli. Urbanizazio berria Asian eta Afrikan kontzentratzen da.
Txostenak azpimarratzen du garrantzitsuena gurutzaketetan sortzen dela. Haren adibideak zahartzea, osasuna eta bioteknologia uztartzen ditu: gaitasun biologikoa neurgarri eta aldagarri bihurtzen bada, adin kronologikoaren inguruan antolatutako erakundeek, hala nola erretiroak edo aseguruek, aldatzeko presioa jaso dezakete, lan-ibilbide malguagoetatik diskriminazio-modu berrietaraino doazen emaitzekin.
Zer esan nahi du Euskadiko bezalako ekosistema industrial batentzat?
Indar horietako batzuk bat datoz Euskadiko ZTBP 2030aren eguneraketaren ardatzarekin; izan ere, digitalizazioa, deskarbonizazioa, osasun pertsonalizatua eta erronka demografikoak Berrikuntza Itsasargi berrien arloen artean jasotzen ditu.
CIFSen irakurketak bi ñabardura gehitzen ditu. Alde batetik, ekonomia mugatuak eta sareen bidezko boterea zuzenean eragiten diote kanpoko hornidura-kateen eta kontrolatzen ez dituen azpiegitura digitalen eraginpean dagoen ehun industrial bati. Bestetik, megajoerak ez dira berez operatiboak: haien erabilgarritasuna adierazle propio bihurtzearen eta haien arteko gurutzaketak aztertzearen menpe dago, eta logika hori Itsasargiei ere aplika dakieke. Futures Digesten berriki argitaratutako testu batek dioenez, globalaren eta tokikoaren arteko harremanak bi norabidetan funtzionatzen du: indar globalek lurraldeak eraldatzen dituzte, eta eskualdeetako esperimentuak eskalatu daitezkeen ereduen laborategi gisa balio dute.
