Adimen artifizialaren arloko lehiakortasuna ez dago jada eredu, txip, datu edo konputazio-ahalmenaren mende soilik. Estandarrak, ebaluazio-sistemak, segurtasuna eta gobernantza-esparruak teknologia hedatzeko, merkatura eramateko eta konfiantza sortzeko beharrezko gaitasunen parte izaten hasi dira.
Adimen Artifizialaren arloko nazioarteko ekitaldirik eraginkorrenetako bat den World Artificial Intelligence Conference (WAIC) konferentziaren 2026ko edizioa egin zen uztailaren 17tik 20ra Shanghain, AAren gobernantza globalari buruzko goi-mailako bilera batekin batera. Topaketak aurkeztutako aurrerapen teknologikoetatik harago doan seinalea utzi zuen. Hasiera-hitzaldian, Xi Jinping Txinako presidenteak estrategia berean lotu zituen berrikuntza, industria-aplikazioa, arriskuen kontrola eta adimen artifizialerako nazioarteko arauak eraikitzea
Txinako agintariak AA industria tradizional, emergente eta etorkizunekoetan integratzea bizkortzearen alde egin zuen, eta, aldi berean, legeak, monitorizazio teknologikoa, alerta-sistemak eta giza gainbegiratzea indartzearen alde agertu zen. Halaber, nazioartean estrategiak, gobernantza-arauak eta estandar teknikoak koordinatzeko beharra ere planteatu zuen.
Jarduera-ildo ezberdinak ideia beraren inguruan lotu ziren horrela: AAren garapenean eta aplikazioan aurrera egitea, aldi berean haren arriskuak aurreikusteko eta haren bilakaera gobernatzeko mekanismoak eraikiz. Mezuak bilakaera garrantzitsu bat iradokitzen du: AA gobernatzea gaitasun teknologikoaren beraren parte izaten hasi da.
Printzipioetatik erakundeetara
WAIC konferentziak erakutsi zuen, gainera, eztabaida egitura berriez hornitzen hasia dela. Konferentzia hasi baino egun bat lehenago, 29 herrialdetako ordezkariek World Artificial Intelligence Cooperation Organization (WAICO) sortzeko akordioa sinatu zuten, Shanghain egoitza izango duen gobernu arteko erakundea, AAren nazioarteko lankidetzara eta gobernantzara bideratua. Erakunde berria, beraz, Txinak IAren gobernantzaren nazioarteko esparruen definizioan duen zeregina zabaltzeko egiten duen apustuaren barruan kokatzen da, bereziki Hego Globalari dagokionez, AAren aplikazioetarako prestakuntza-programen eta nazioarteko zentroen bidez ere.
Goizegi da WAICOk zer-nolako eragina izango duen jakiteko. Baina haren agerpena esanguratsua da, agerian uzten baitu lehiakortasun teknologikoa AA nola garatzen eta hedatzen den eta zein arauren arabera egiten den horretan eragiteko gai diren erakundeak eraikitzera ere zabaltzen hasi dela.
Aldaketa ez datza soilik gehiago arautzean. AA industria-prozesuetan, zerbitzu publikoetan edo enpresa-erabakietan integratu ahala, gero eta beharrezkoagoa da frogatzea sistemek espero bezala funtzionatzen dutela, haien arriskuak ebaluatu daitezkeela eta segurtasun-, trazabilitate- edo kalitate-baldintza jakin batzuk betetzen dituztela. Horrela, estandarrak, proba-sistemak eta ebaluazio-mekanismoak adopziorako azpiegitura bihurtzen hasi dira.
AA gobernatzea gaitasun teknologikoaren beraren parte izaten hasi da
Gobernantza gaitasun operatibo bihurtzen du Europak
Europak beste bide batetik egiten du aurrera, baina oinarrian dagoen mugimenduak baditu harreman-puntuak. Adimen Artifizialaren Europako Erregelamendua (AI Act) pixkanaka aplikatzeak segurtasuna, gardentasuna, giza gainbegiratzea, trazabilitatea edo arriskuen kudeaketa bezalako printzipioak AAko sistema jakin batzuk garatzen eta erabiltzen dituzten erakundeentzako betekizun operatibo bihurtzen ari da.
Normalizazioa ere bilakatzen ari da. WAIC konferentzian bertan, adimen artifizialari buruzko CEN-CENELEC Europako batzordeko ordezkariek adierazi zuten estandarrak betetze eta fidagarritasunetik harago zabaltzen ari direla beren ikuspegia, kalitate neurgarria, proba-metodologiak eta aplikazio zehatzak bezalako alderdietara, eta gero eta lotura handiagoa dutela lehiakortasunarekin eta berrikuntzarekin.
Horrek beste ikuspegi bat eskaintzen dio arauketaren inguruko eztabaidari. Gobernantza ez da zertan berrikuntzari kanpotik ezartzen zaion muga gisa soilik ulertu. Sistemak ebaluatzeko, konfiantza sortzeko, haien elkarreragingarritasuna errazteko edo betekizunak betetzen dituztela frogatzeko aukera eskaintzen duenean, gobernantza ere teknologia hedatzea bizkortzeko gaitasun bihur daiteke.
Horrela, estandarrak, proba-sistemak eta ebaluazio-mekanismoak adopziorako azpiegitura bihurtzen hasi dira
Zer esan nahi du horrek euskal industria-ekosistemarentzat?
Bilakaerak badu irakurketa zuzena Euskadirentzat. ZTBP Euskadi 2030 eguneratzeak adimen artifiziala lehiakortasunerako funtsezko teknologia emergenteen artean kokatzen du, eta Berrikuntza-argi berrietan txertatzen du; zeharkako estrategia horiek ikerketa eta berrikuntza hiru trantsizioen erronka handietara bideratzen dituzte, eta eragin ekonomikoa eta soziala sortzea dute helburu. Aldi berean, euskal ekosistemak azkar egin du aurrera haren adopzioan: BAICen Euskadiko IAren egoeraren bigarren diagnostikoak erakusten zuenez, erakundeen % 17,4k erabiltzen zuen AA.
Baina diagnostiko berak arrakala esanguratsu bat erakusten du: eragileen % 12 bakarrik zegoen Europako AAren Erregelamenduarekin lerrokatuta. Hain zuzen ere, hor agertzen da lotura joera globalarekin. Adopzioak gora egin ahala, arauak interpretatzeko, sistemak ebaluatzeko, arriskuak kudeatzeko eta haien fidagarritasuna frogatzeko gaitasuna izateak bigarren mailako kontua izateari uzten dio, eta horregatik jasotzen da kezka hori BAICen Plan Estrategikoan.
Beraz, aplikatutako AAren hurrengo etapak teknologia hori erabiltzen duten enpresen kopurua handitzea baino gehiago eska dezake. AA segurua, ebaluagarria eta fidagarria hedatzeko gaitasuna eraikitzea lehiakortasun-abantaila ere bihur daiteke, bereziki gero eta arautuago dauden prozesu, produktu eta balio-kateetan sistema horiek txertatu beharko dituen industria-sare batentzat.
Horrela, Shanghaiko konferentziak nazioarteko erakunde berri bat sortzea baino harago doan seinale bat utzi du. AA fase batean sartzen ari da, non teknologia garatzea eta hura gobernatzeko baldintzak eraikitzea lasterketa beraren parte izaten hasi diren.
Euskadirentzat, AA segurua, ebaluagarria eta fidagarria hedatzeko gaitasuna eraikitzea lehiakortasun-abantaila ere bihur daiteke
