Espezializazio adimenduna Europar Batasunak bere eskualdeen berrikuntza eta eraldaketa ekonomikoa bideratzeko duen tresna nagusietako bat da. Hala ondorioztatu du Prognos AGk eta CSILek Europako Batzordeko Eskualde eta Hiri Politikako Zuzendaritza Nagusiarentzat egindako txosten berri batek, espezializazio adimenduneko estrategiek (S3) 2021-2027 aldian izan duten funtzionamendua aztertzen duenak.
Euskadiren ikuspegitik, azterketa bereziki garrantzitsua da, Kataluniarekin eta Portugalekin batera espezializazio adimendunerako gaitasunen garapenaren arloan espezifikoki aztertutako kasuen artean kokatzen duelako.
Txostenak Euskadin erakunde-gaitasun sendoak eta gobernantza egituratua dituen eredu bat identifikatzen du, Administrazioaren eta berrikuntza-ekosistemako erakundeen arteko lankidetzan oinarritua. Testuinguru horretan, berariaz aipatzen ditu Lehiakortasunerako Euskal Institutuarekin (Orkestra) eta Berrikuntzaren Euskal Agentziarekin (Innobasque) egindako aliantzak, eta I+G+b ebaluazioarekin eta politika berrien esperimentazioarekin lotutako gaitasunak hobetzera bideratutako prestakuntza- eta ikaskuntza-ekimenetan jartzen du arreta.
Azterketak espezializazio adimendunaren lehentasunen eta finantzaketa-tresnen arteko lotura ere erakusten du, euskal kasuaren ezaugarri nabarmenetako bat den aldetik. Zehazki, Hazitek aipatzen du ZTBP 2030ekin lerrokatutako I+G+B proiektu industrialei laguntzeko programa gisa, mugikortasun elektrikoa, zahartze osasungarria edo ekonomia zirkularra bezalako esparruetan. Egileentzat, horrelako tresnek aukera ematen dute lehentasun estrategikoak proiektu eta inbertsio zehatzetara eramateko.
Euskal esperientzia Europako S3 estrategien ebaluazio zabalago baten barruan kokatzen da. Ikerketak espezializazio adimenduneko 171 estrategia aztertzen ditu, eta adierazten du kontsultatutako pertsonen % 66k uste duela S3a dela beren herrialdeko edo eskualdeko ikerketa- eta berrikuntza-estrategia nagusia. Halaber, 1.064 lehentasun identifikatu ditu, estrategia bakoitzeko sei batez beste, eta egiaztatu du % 88k hainbat lehentasun mota konbinatzen dituela, sektore eta teknologia espezifikoetatik eraldaketa digitaletara, berdeetara edo erronka sozialetara.
Orientazio horrek lotura berezia du EAEko ekonomiarekin, industria-osagai handia baitu. Europa mailan, S3ak eboluzionatzen ari direla egiaztatzen du txostenak, batez ere ikerketan eta berrikuntzan oinarritutako politika batetik, industria eraldaketarako, enpresen lehiakortasunerako, teknologia ezartzeko eta gaitasunak garatzeko tresna zabalago baterantz. Aztertutako 1.064 lehentasunetatik, % 84k, gainera, STEP plataforma europarrak jasotako teknologia estrategikoekin lerrokatze-mailaren bat du.
Gobernantza eta parte-hartzea, hurrengo etaparako gakoak
Ikerketaren mezu nagusietako bat da estrategiaren kalitatea lehentasunak behar bezala hautatzearen mende egoteaz gain, ekosistema etengabe mobilizatzeko gaitasunaren mende ere badagoela.
Hain zuzen ere, esparru horretan erabiltzen du txostenak euskal kasua espezializazio-estrategietan parte hartzen duten eragileen gaitasunak nola indartu daitezkeen erakusteko. Egileen ustez, Euskadin garatutako gobernantzak ikaskuntza interesgarriak eskaintzen ditu erakunde finkatuak dituzten beste lurralde batzuentzat, baina esperientzia pilotuei jarraipena eta eskala emateko erronka ere aipatzen dute.
Azterlanak, gainera, Europako eskualdeek partekatzen dituzten erronkak identifikatzen ditu. Kontsultatutako pertsonen erdiek baino gehiagok administrazio-kargak, erregulazio-murrizketak eta finantzaketa lortzeko zailtasunak aipatzen dituzte espezializazio adimendunari lotutako inbertsioak gauzatzeko oztopo gisa. Horiez gain, gaitasun-mugak, eskualdeen arteko lankidetza oraindik ez da nahikoa, eta gobernantza-zailtasun jakin batzuk daude.
Estrategiatik emaitzetara
Etorkizunari begira, S3ek emaitzetara bideratutako kudeaketa baterantz aurrera egin beharko dutela planteatzen du txostenak. Nahiz eta Europako estrategien % 70ek produktuak monitorizatzen dituzten eta % 77k emaitzak, % 38k soilik ezartzen dituzte helburu kuantifikatuak eta % 14k mugarriak erabiltzen dituzte, eta horrek erakusten du marjina dagoela jarraipen- eta ebaluazio-sistemak indartzeko.
Euskadirentzat, azterlanaren ondorioek irakurketa bikoitza adierazten dute: alde batetik, gobernantzako, lankidetzako eta trebakuntzako egitura finkatuak daudela balioesten dute; bestetik, hurrengo erronka gaitasun horiek gero eta prozesu jarraituagoak, neurgarriagoak eta industria-eraldaketarekin eta Europako beste ekosistema batzuekiko lankidetzarekin lotuagoak bihurtzea da.
Txostenak ondorioztatzen du espezializazio adimenduna lurralde bakoitzaren ezaugarrietan oinarritutako Europako berrikuntza-esparru nagusia bihurtu dela, eta gero eta joera handiagoa duela industriaren modernizaziora, trantsizio berde eta digitaletara eta teknologia estrategikoetara. Ahalmen hori erabat aprobetxatzeko, gobernu-mailen arteko koordinazio handiagoa, eskualdeen arteko lankidetza handiagoa, inplementazio errazagoa eta estrategiak emaitza zehatzekin lotzeko gai diren jarraipen- eta ebaluazio-sistemak eskatzen ditu.
