Europako ikerketako eta berrikuntzako esparru-programaren —FP10— etorkizunari buruzko eztabaida hasi da oraindik Horizon Europe amaitu gabe dagoenean. Eta testuinguru horretan, presioa bikoitza da: Batasuneko industria-lehiakortasuna indartzea eta, aldi berean, lehiakortasun hori eusten duen ekosistema zientifikoa ez ahultzea. Berriki bi artikulu argitaratu ditu Science Businessek. Adituen eta eurodiputatuen ohartarazpenak jasotzen ditu, hurrengo etapan har daitekeen bidearen harira.
Batetik, proposatu den Lehiakortasunaren Europako Funtsari erreparatu zaio. Tresna bat da sektore estrategikoak eta teknologia kritikoak indartzeko lehia globalaren aurrean eta, bereziki, Estatu Batuena eta Txinarena. Hala ere, zenbait analistak ohartarazi dute egungo diseinuak bikoiztasunak, erakunde-zatiketak eta epe laburrerako gehieneko orientazioa ekar ditzakeela. Kezka ez da txikia: Europak industria-muskulua sendotu behar du, baina ez hamarkadetan zehar finkatu den ikerketa- eta berrikuntza-esparrua hutsaltzearen kaltean, kaltegarria izan bailiteke.
Arriskutsua da funts berriak lehentasuna ematea merkatutik gertu dauden proiektuei, hau da, industriaren arloan eskalatzean eta hedatzean oinarrituta daudenei, elkarlaneko ikerketa transnazionalaren kaltean, orain arte esparru programek sustatu dutenetik aldenduta. Zenbait adituk planteatzen dute egitura paraleloak sortu ordez, eraginkorragoa litzatekeela lehendik dauden tresnak indartzea eta Europako lehentasun estrategikoekin hobe lerrokatzea. Oinarria ez litzateke funtsak biderkatzea, koherentzia eta ikuspegi sistematikoa ematea baizik.
Industria indartzea zientzia ahuldu gabe da Europako etorkizun teknologikoa gidatuko duen oreka hauskorra.
Aldi berean, beste mezu irmo bat helarazi du Europako Parlamentuak: ez baztertzea oinarrizko ikerketa lehiakortasunaren izenean. Eurodiputatu batzuk azpimarratu dute hurrengo esparru-programak zaindu behar duela —bai eta indartu ere— oinarrizko zientziarekiko babesa, Europako Ikerketa Kontseiluaren (ERC) finantzaketa barne. Arrazoia argia da: ezagutza disruptiboaren oinarri sendorik gabe, epe luzerako lehiakortasuna higatu egiten da.
Tentsio hori bizitu egiten da emaitza ukigarriak eta azkarrak eskatzen dituen ingurune geopolitiko batean. Presioa dago berrikuntza-zikloak laburtzeko eta inbertsio publikoa autonomia estrategiko bihurtzeko, eta bi alderdi horiek eraman gaitzakete teknologia landuei edo kritikotzat jotzen diren sektoreei lehentasuna ematera. Dena den, Europako berrikuntzaren historiak erakutsi du gehien eraldatu duten industria-aurrerapen asko arakatze-ikerketetan oinarritu direla, berehalako aplikaziorik izan gabe.
FP10 programari buruzko eztabaidak, azken finean, egiturazko alderdi bat islatzen du: zer lehiakortasun eredu nahi du Europak? Lehiakortasuna krisi eta lehia globalen aurka azkar erreakzionatzeko gaitasuntzat jotzen bada, tentagarria izango da baliabideak kontzentratzea gidatutako tresnetan, berehalako inpaktua duten horietan, alegia. Baina, ezagutza, talentua eta berezko teknologiak sortzeko gaitasun eutsitzat jotzen bada, zientzia irekian eta elkarlanekoan inbertitzea ardatz utziezina da.
Gainera, arkitektura instituzionalak badauka garrantzia. Aipatu diren adituek ohartarazten dute Lehiakortasun Funts berria gehiegi zentralizatzen bada edo gobernantza oso argia ez bada, tirabirak sor daitezkeela estatu kideekin eta lehendik dauden programekin. Europak dagoeneko badu tresnen konstelazio konplexua —
Horizon Europetik beratik hasi eta Innovation Fund edo IPCEI deritzanetan amaituta—, eta erronka finantzarioa izateaz gain koordinazio estrategikoaren arlokoa ere bada.
Testuinguru horretan, ez da aukeratu behar oinarrizko zientziaren edo industria-aplikazioaren artean; balio-kate osoa antolatu behar da aurkikuntza, garapena eta hedapena konektatzeko. Oreka hori hausteak bikaintasun zientifikoa eta industria-gaitasuna ahul ditzake.
Berrikuntzaren aldeko apustu irmoa egin duten eskualdeentzat, besteak beste, Euskadirentzat, eztabaida ez da ezezaguna. Hurrengo esparru-programaren konfigurazioak finantzaketa-aukerak, lankidetza-sareak eta balio-kate estrategikoetako posizioak baldintzatuko ditu. FP10ek industria-nahia eta oinarri zientifiko sendoa konbinatuz gero, eskualdeetako ekosistemak indartuko dira, baldin eta eskualde horiek jakin badute ikerketa, enpresa eta politika publikoak bateratzen.
Premia geopolitikoak ez luke arriskuan jarri beharko epe luzeko ezagutzan inbertitzea.
